Debunne Auguste (1872-1963)

(Extrait du Vooruit, du 14 septembre 1946)

Onze hulde aan August Debunne

1906-1946. Zijn 40-jarig jubileum als volksvertegenwoordiger (door J. Vandevelde, volksvertegenwoordiger)

Wien konden we beter een bijdrage over August Debunne vragen dan aan zijn strijdmakker uit het arrondissement, Joseph Vanderdde ; Aug. Debunne van Meenen, de eerste socialistische gekozene uit het arrondissement Kortrijk-Meene n; Joseph Vandevelde van Moeskroen, de tweede gekozene ?

Redactie.

Het is dus morgen, 15 September, dat de Socialisten van Zuid-Vlaanderen August Debunne zullen vieren ter gelegenheid van zijn veertig jarige parlementaire loopbaan.

In Mei 1906 werd hij voor de eerste maal gekozen op de Liberaal… Democratisch… Kristen-Daensistische en Socialistische Kartellijst.

Het was een gebeurtenis van belang in het leven van onze partij, want, tot dan toe, had nooit een vertegenwoordiger in het parlement gehad voor West-Vlaanderen, de “Zwarte” provincie van het clericalisme.

De verkiezing onstak de clericale kliek in een echte razernij. Gedurende jaren had men Debunne, den man die Vlaanderen had wakkergeschud, met zoo’n verbetenheid, met zoo’n vloed van laster, van onindenkbare kwaadsprekerij bestreden, dat het werkelijk onaannemelijk was, dat die fanatiekers de uitspraak van het kiezerskorps zouden aanvaarden !

Hoezoo ! Die braadstichter, die vod, wiens familie zij hadden uitgehongerd, wiens vader en broeders zij uit de fabriek hadden verjaagd, aan wien ze verboden hadden het woord te nemen in de dorpen van de streek, zou Kamerlid worden!? Dat was werkelijk het einde van alles !

We kunnen hier niet uitwijden over de middelen die door onze tegenstrevers in dien tijd werden aangewend. Zij, die deze jaren beleefd hebben, zullen ze nooit vergeten.

Toen men zijn bevoegdheden nazag, bij de opening van het parlement, den van November 1906, wendde de clericale meerderheid een uiterste poging aan om onzen vriend uit het halfrond te verwijderen.

Daar hij op het nippertje verkozen was geworden, hadden de clericale groepeeringen van het Kortrijksche een hoop klachten ingediend tegen zijn verkiezing. Naar die heeren beweerden, ontbrak er aan Debunne één stem om gekozen te zijn !...

Maar de Socialistische en de Liberale kamergroepen hielden een oog in ’t zeil ; drie onderzoekscommissies volgden elkaar op, en de laatste kwam op het uitstekend idee over te gaan tot het nazicht van de stembriefjes zelf !

De zaak duurde al verschillende maanden, toen de commissie ontdekte dat bij de stemmenopening in sommige bureelen, van ultra-clericale gemeenten, verschillende honderden stemmen ten nadeele van onzen kameraad waren ontfutseld worden.

Het was de volledige zegepraal en de schitterende bevestiging, dat de clericalen de echte “knoeiers” waren in zake verkiezingsoperaties.

Zij hebben overigens dit schandalig maneuver duur betaald. In de streek was men verontwaardigd en de socialistische werken de werklieden van het arrondissement wachtten geen ogenblik om het aan de verachting van het kiezerskorps prijs te geven.

Bijna iedere maand en gedurende vier jaar, tot aan de verkiezingen van Mei 1910, werden strooibriefjes in de streek verspreid, werden honderden meetings in de dorpen gehouden waarin de “knoeiers” werden aan de kaak gesteld. en de onvermoeibare werkzaamheid van “den kleinen stoelenmaker” in het parlement werd uiteengezet.

Hij was met 6000 stemmen gekozen op de Kartellijst in 1906. In 1910 op een nieuwe Liberaal-Socialistische Kartellijst bekwam hij er 15.000, hetzij een winst van 9000 stemmen.

Emile Vandevelde verkondigde te Brussel, dat het een der mooiste overwinningen was, die de partij ooit had behaald !

Meer dan ooit werd Vlaanderen wakker en met reuzenschreden stapte het Socialisme vooruit van het Zuiden naar het Noorden var de provincie.

Dit alles gebeurde onder het stelsel van het meervoudig stemrecht. De oorlog van 1914 brak en na dezen oorlog kwam de triomf van het algemeen stemrecht. August Debunne en zijn kameraden hadden prachtig hun plicht volbracht en, bij de wetgevende verkiezingen van 1919, werden zes socialistisch volksvertegenwoordigers in Vlaanderen gekozen ; later zou Kortrijk herhaalde malen 3 mandatarissen van onze partij op de vijf die het arrondissement telde, naar de Kamer.

Ontegensprekelijk was August Debunne de bezieler van die uitgebreide Socialistische werkzaamheid.

In 1921, toen de gemeenteverkiezingen plaatsvonden, behaalde hij met zijn vrienden de meerderheid in den gemeenteraad van Meenen, zijn geboortestad. Hij is er negentien jaar burgemeester geweest en onder zijn actief beleid werden talrijke gemeentelijke werken in het leven geroepen, terwijl hij tevens hardnekkig werkte aan het heroprichten van de puinen, die de oorlog in zijn goede stad had opgehoopt.

Men weet het, in zijn manhaftige taal van West-Vlaanderen is Debunne een volksredenaar. Sedert 50 jaar tenminste heeft de massa hem overal in het Vlaamsche land toegejuicht.

Hij wordt bemind door al zijn Kameraden en door het vlijtige Vlaamsche volk.

't Is voor al wat hij heeft gepresteerd voor de zaak der Partij en van het Socialisme, dat men hem morgen zal vieren.

Over zijn leeftijd zullen we niet spreken. Hij is jong gebleven en dapper. Een voorbeeld : tijdens de enkele weken, die de wetgevende verkiezingen van 17 Februari ll voorafgingen, vond hij het middel cm een dertigtal steden en dorpen te bezoeken, er voordrachten te houden en er geestdrift te zaaien!

In massa zullen we Zondag hulde brengen ! Afvaardigingen van het Bureau van de B.S.P., alsook van de socialistische parlementaire groep zullen hem de sympathie van de Socialisten uit geheel het land betuigen. Vijftien muziekkorpsen zullen duizenden arbeiders in den stoet leiden ter eere van den ouden militant.

En zooals in het verleden zal men roepen:

LEVE DEBUNNE !

---

(Extrait du Vooruit, du 9 juin 1949)

Velen onder u hebben het weekblad “Voor Allen” van de vorige week gelezen. In het Kortrijkse uitgave hebben zij het artikel van August Debunne gelezen. Een oproep tot de kiezers. En een afscheid aan het Parlement. “om reden van onze gevorderde oudedom”, schrijft Debunne.

Pardon, kameraad Debunne, het woord “ouderdom” past hier niet. Het moet verbeterd worden : “om reden van onze gevorderde leeftijd”. Men heeft de leeftijd van de jaren, die men geleefd heeft, maar men is juist zo oud als men dat voelt. En als Ik de laatste keer uw handdruk voelde en uw stem hoorde, kort geleden, waart gij de fleur van 't leven.

* * *

Debunne dankt de vrienden, die hem van 1906 tot 1949, drie en veertig jaren lang, naar het parlement zonden. In 1906 met 6.282 stemmen; in 1946 met 23.500 stemmen. Met een woordje slechts herinnert hij er aan, hoe verblijft en verslagen de kasteelheren, financiers, patroons en pastoors van het Kortrijkse waren, toen de Meenense stoeldraaier “Slunse Debunne” naar de Kamer werd gezonden.

“Slunse”, het is te Meenen een van de lelijkste scheldwoorden, gelijk “geus” het was ten tijde van de godsdienstvervolgingen. En met “slunse” dachten de “deftige” heren alles gezegd te hebben. Maar “SIunse” werd en eretitel. en toen Debunne gekozen werd, klonk het langs de straten :

“Slunse Debunne, onze kandidaat.

“Die naar de Kamer gaat !

Er zijn reeds artikelen en boeken geschreven over de strijd van Debunne en de andere kameraden, in dit donkere nest van Vlaanderen. Donker? Ja, zolang de stem van een arbeider de stem van een rijke mens niet waard was. Maar drie jaar na de eerste wereldoorlog werd Debunne burgemeester van zijn stad.

Welke strijd was daar niet aan voorafgegaan! Dat Debunne nu wat vrije tijd neme on alles wat er reeds geschreven is, nog aan te vullen met zijn persoonlijke hrinnringen. Over de kwade en de triomfantelijke dagen. Over de bittere strijd en de Westvlaamse humor in de strijd.

* * *

Bitter ? Tot in zijn kinderen trachtte het klassegerecht de socialisten te treffen. Toen Debunne, na de eedaflegging in de Kamer naar Meenen terugkeerde, werd hij door betogers met vlaggetjes verwelkomd. Zijn dochtertje Zulma was onder hen en de politiecommissaris rukte het kind het vlaggetje uit de hand.

* * *

Kunt gif u nu nor voorstellen, dat de kleine Zulma een paar weken de vrederechter werd gedaagd en veroordeeld om tot haar 21e laar in een verbeteringsgesticht te worden opgesloten? De zaak moest in beroep gepleit worden om het kind vrij te krijgen. Voorwaar, het zwarte klerikalisme heeft zich veel te doen vergeven in Vlaanderen.

En ook de vrolijke strijd. Weet gij nog, Debunne, hoe de socialisten op de Grote Markt met de knikkers gingen spelen. omdat zij wel van 10 jaar naar de fabriek mochten, maar op 21 jaar nog geen stemrecht hadden ?

* * *

En herinnert gij u de burgemeester, die verbood te betogen met muziek? De betogers betoogden... al zingend. Toen vaardigde de burgemeester het bevel uit, dat ook niet meer mocht gezongen worden in de optochten. Er werd opnieuw' betoogd, en de betogers... floten !

* * *

De jongeren weten niet meer hoe het er toen in Vlaanderen uitzag. Hoe er in de scholen gebeden werd “tegen” Debunne : de vervolgingen en aanslagen; de bedreigingen met hel en gevangenis; het verrad : de kerkelijke en wereldlijke gemeenheden. De ouderen, zij hebben dat alles nu vergeven; maar niet vergeter. En somtijds zou men vloeken als men ziet, dat ook nu nog zoveel gemeenheid tegen de socialisten wordt gebruikt…

---

(Extrait du Vooruit, du 14 septembre 1946)

Een man uit de leerschool van vader Anseele en Edmond Van Beveren

De vrienden van het Kortrijksche hebben het gelukkig initiatief genomen onzen vrind August Debunne te huldigen ter genegenheid van zijn eerste verkiezing, thans 40 jaar geleden, als socialistisch volksvertegenwoordiger voor het arrondissement KortrijkMeenen. De partijgenooten van het Zwarte Vlaanderen kunnen er zich slechts om verheugen, want onze moedige en temperamentvolle kamper voor de zaak der verworpenen en verdrukten, de oude stoelvlechter, verdient het ten volle.

August Debunne is een kweekeling van Vader Anseele. van Edmond Van Beveren, van Ferd. Hardijns evenals wij en vele andere kameraden dat zijn geweest. August is een “self made man” die met moeite eenig lager onderwijs heeft genoten en als kind van een kroostrijk arbeidersgezin heel vroeg aan het werk moest om den zware lasten eenigszins lichter te maken.

Van zijn prille jeugd af leerde hij den klassenstrijd kennen, voelde hem aan den lijve en wierp zich weldra in den strijd om zijn klassegenooten uit de miserie en de slavernij uit te redden, waarvan zij, evenals hij zelf, het slachtoffer waren.

Onze voornoemde Gentsche pioniers trokken regelmatig naar Zuid West-Vlaanderen om er de socialistische ideeën te verkondigen, om er de idealen der coöperatie, van de syndicale actie, van de mutualiteit te verkondigen. August Debunne geraakte er door in geestdrift en weldra trad hij als spreker naast onze Gentsche vrienden op.

Zijn vurig en onstuimig woord vond weldra weerklank en hij won spoedig het vertrouwen van de werkslaven uit zijn gewest. Dat zulks niet in den smaak viel der reactie - en vooral van het clericalisme - hoeft geen betoog, zoodat de vurigste en eerroovendste laster weldra schering en inslag weken.

Dat bereikte zijn hoogtepunt, in 1906 in het Kortrijksche een cartel werd afgesloten tusschen socialisten, liberalen en christ. Democrat (Geancquaert).

Debunne kreeg op deze gemeenschappelijke lijst de vijfde plaats en zou slechts door voorkeurstemmen kunnen verkozen worden. Wat dan ook gebeurde. Met slechts 28 st. meerderheid werd hij tot kamerlid verkozen tegenover Hector Geancquaert, samen met den liberaal Vande Venne. 't Was een triomf, die door gansch het land - maar vooral door de Vlaanderen - geestdriftig gevierd werd. Vele Gentenaars trokken naar Meenen met Vader Anseele aan het hoofd, om er met de Kameraden van het Kortrijksche te feesten.

Naast Edward Anseele (vader) , Bertrand. Van Langendonck en zoovele andere, verdedigde er de zaak der wroeters en stelde er de uitbuiting aan de kaak waaraan zij onderworpen waren. Doch nog meer eerroof en laster vanwege de clericale reactie was het antwoord. Zulks raakte de koude kleeren van August Debunne niet.

In 1910 trad hij opnieuw als candidaat op de cartellijst op en zijn triomf was machtiger en grootscher dan in 1906.

Wij herinneren ons nog zeer goed den dag van 22 Mi 1910. Samen met Debunne bespraken wij te Meenen de verwachtingen. De candidaat was vol hoop en zeker van zijn verkiezing. De clericalen hadden alweer de grofste beleedigingen naar hem en z’n vrouw geworpen. De “Slunse” mocht niet verkozen worden !

Daartegenover hadden de arbeiders van het Kortrijksche het antwoord gesteld : “Slunse” Debunne is onze candidaat, die naar de Kamer gaat!” En ondanks het meervoudig kiesrecht, ondanks laster, eerroof en verdachtmaking , werd Augusteen een tweede maal herkozen om vervolgens telkenmale zijn mandaat, met dat van onzen vriend Jozef Vandevelde, van Moeskroen, hernieuwd te zien.

Met vuur en overtuiging, met hartstocht en liefde kwam hij in vele vraagstukken tusschen om de belangen der gemeenschap en vooral van de arbeidersklasse te verdedigen. En op het huidige oogenblik is onze vriend nog in niets verzwakt.

Toen in 1914 het Duitsche militarisme ons land door vuur en moord teisterde, toen de eerste Duitschers Gend binfnenrukten bevond Debunne zich te Gent en moest alle mogelijke Inspanningen doen om Meenen te bereiken om verder midden zijn volk het mogelijke te doen om hen het leven. en vooral de bevoorrading lichter en beter te makn.

Toen in 1940 Hitler’s moordenaar sloenden een tweede maal ons land overrompelden en Debunne naar Frankrijk (Limoges) was uitgeweken, poogde hij zoo spoedig mogelijk naar Meenen terug te keeren om midden zijn volk alle miserie en gevaren te deelen.

Onze vriend August Debunne is steeds gebleven wat hij vóór of als burgmemeester van Meenen was : een jongen uit het volk en voor het volk !

Waarde vriend August. 't vol eerbied en achting. dat bij ons bij Uw huldefeesf aansluiten. In 1906 drukte het blad “Vooruit” de hoop en de verzekering uit, dat gij uw mandaat waardig als sociaal-democraat zoudt vervullen : nooit zijt gij hieraan te kort gekomen !

Heden, na 40 jaren, wenschen wij U het beste, ten dienste van onze klasse, van ons ideaal, van ons land !

---

(Extrait du Peuple, du 10 janvier 1963)

Une pénible nouvelle a rapidement circulé mercredi après-midi dans les milieux socialistes de la région de Courtrai. Auguste Debunn, ancien député-bourgmestre de Menin, venait de décéder vers 13 h. 30, à la clinique Bond Moyson, de Menin, où il avait été transporté voici une quinzaine de jours à la suite d'une affection cardiaque.

Ce pionnier du socialisme a mérité le titre d'éveilleur de ce coin sud-ouest de la Flandre, où la pénétration des idées socialistes s'est avérée plus difficile qu'ailleurs.

Augute Debunne est l'un des militants ouvriers qui au début n'avaient que leur volonté, leur courage et leur audace pour affronter les puissances décidées à s'opposer à la libération de la classe ouvrière. Ses parents, ouvriers de fabrique, étaient très pauvres. Ils logeaient, avec leurs quinze enfants, dans une ruelle de Menin.

C'est là qu'Auguste Debunne vit le jour, le 15 novembre 1872. A onze ans il quitta l'école pour apprendre le métier de chaisier. Avant de devenir soldat, il avait adhéré au socialisme en lisant des brochures et des journaux politiques.

Il n’avait que seize ans quand il devint membre du Parti ouvrier belge, fondé trois ans auparavant. Il participa à toutes les actions, à toutes les campagnes et toutes les grèves qui allaient permettre aux travailleurs belges d'imposer leur volonté d'émancipation. En 1896, il dirige la grève à l’usine Gratry à Halluin. Ce conflit se termine par une victoire partielle.

A cette époque, le patronat ne pardonne pas les gestes d'indépendance de la part d'un travailleur Sa vengeance se déchaîne contre la famille Debunne dont tous les membres sont réduits au chômage. Auguste se voit interdire l'accès du territoire français. Or, dans cette région frontalière, le travailleur belge trouve souvent son gagne-pain de l'autre côté de la frontière.

Auguste Debunne est membre du syndicat des chaisiers depuis le jour où il est entré au Parti ouvrier belge par la voie du club de propagande socialiste. II est (…) mence parfois les droits et les revendications de ses frères de classe. Aujourd'hui encore, il occupait la présidence effective de la Fédération du Parti socialiste de l'arrondissement de Courtrai.

En novembre dernier, le Parti socialiste lui avait ménagé une magnifique fête à l'occasion de son nonantième anniversaire. Les instances nationales du P.S.B. y avaient délégué de nombreux (…) un de ces pionniers qui poursuivent toutes les formes d'action du jeune mouvement socialiste, se confirmant en une seule et tenace volonté d'émancipation. En 1895. après son service militaire, il constitue la Jeune Garde socialiste et devient correspondant de l'hebdomadaire socialiste gantois « Volksrecht » (« Le Droit du Peuple »). Il ne fait que protester contre le recrutement des miliciens par le tirage au sort. En 1903, il gère la coopérative « De

Plicht » (« Le Devoir »). Trois ans plus tard, il est élu à la Chambre. Il obtient 6.300 votes de préférence. En 1910, il est réélu avec 14.911 voix de préférence.

A cette nouvelle consultation électorale, Debunne est réélu jusqu'au moment où il décidera de ne plus solliciter le renouvellement de son mandat. De 1921 à 1938, il est bourgmestre de Menin. Avec Joseph Vandevelde, de Mouscron, son inséparable compagnon de lutte qui l'a précédé de quelques mois dans la tombe, il va gagner des dizaines de milliers de travailleurs à nos idées, à nos organisations.

Cet ancien ouvrier chaisier avait acquis une autorité incontestable au Parlement où il a su défendre avec énergie, avec véhémence (…) représentants, à la tête desquels se trouvait Jos. Van Eynde, vice-président national.

Au cours de ce magnifique après-midi, Debunne avait pu mesurer, une fois de plus, l'étendue de sa popularité ainsi que l'estime dont il jouissait au sein du mouvement ouvrier.

Ses funérailles civiles auront lieu dimanche prochain, à 15 heures. La levée du corps se fera à la Maison du Peuple de Menin où une chapelle ardente sera dressée.

Ses nombreux amis en prendront acte dès à présent pour rendre à ce pionnier socialiste et ouvrier l'hommage qu'il a mérité par sa vie de dévouement à sa classe. A toute sa famille, aux organisations socialistes de Menin et la Fédération P.S.B. de Courtrai, notre journal présente ses condoléances émues.

---

MAHOUX J-P. Debunne Auguste, Jules, sur le site Le Maitron (consulté le 21 février 2026)

---

^DEFOORT H. - AMSAB-ISGDebunne Augustn sur le site de la Digitale Encyclopedie van de Vlaamse Beweging (consulté l 21 février 2026)

---

H. DEFOORT H., Meneer Slunse. Het socialisme van August de Bunne, 1998