de Backer Aloys (1858-1904)

(Extrait de LIVRAUW F., Le Parlement belge en 1900-1902, Bruxelles, Société belge de Librairie, 1901, p. 282 )

Représentant démocrate chrétien pour l’arrondissement d’Alost, né à Denderhautem le 26 mai 1858.

Ancien agriculteur, avocat près le tribunal de première instance d'Audenarde. - S'occupa de labour et de culture jusqu'à l'âge de 25 ans ; apprit les mathématiques et passa son examen de géomètre en 1884 ; s'appliqua à l'étude du grec et du latin, s'initia à la connaissance des lois fiscales, des droits d'enregistrement et du droit, et conquit devant le Jury central de Bruxelles le diplôme de candidat notaire en 1886 el celui de docteur en droit en 1891. - Prit son inscription au tableau de l'ordre des avocats du Barreau d’Audenarde en 1891 - Fondateur du « Vlaamsche Christene Volkspartij » et du journal Klokke Roeland. - Conseiller communal de Denderhautem depuis 1884. - Ecrivit, à l'usage des habitants de la campagne, des Commentaires sur le droit civil et sur les questions des servitudes et de l'usufruit, publia de nombreuses brochures de propagande démocratique chrétienne, qu'une Etude sur l'opportunité de vendre les biens immeubles des bureaux de bienfaisance et de transformer le produit de cette vente en rentes sur l'Etat ; il traduisit en flamand et commenta le Code rural. - Nommé membre de la Chambre aux élections du 27 mai 1900.

---

(Extrait de La Patrie [de Bruges], du 26 mai 1904)

L'un des « deux », M. A. De Backer, représentant schismocrate de l'arrondissement d'Alost, a succombé mercredi après-midi à Denderhautem aux suites du mal qui l'avait terrassé quelques jours auparavant.

M. De Backer était un selfmade man. Né à Denderhautem le 26 mai 1858, d'abord cultivateur, puis géomètre-arpenteur, puis candidat-notaire, enfin docteur en droit, il fut l'artisan da sa propre fortune civique. Il était inscrit depuis 1891 au barreau d'Audenarde, lorsque, malheureusement pour lui, il se laissa gagner à la politique des frères Daens, dont il aura, peut-être, sans le savoir, favorisé les pires ambitions.

Car le mandat de M. De Baeker devait être renouvelé dimanche prochain. Or, son nom sera maintenu sur le bulletin de vote et si les schismocrates alostois obtiennent le quorum, ce sera l'imprimeur Pierre Daens. frère de l'ex-abbé, qui succèdera au défunt député.

Le parti daensiste serait alors représenté à la Chambre par les deux frères Daens, les mauvais génies de la Chritstene Volkspartij. La mort, en le ravissant aux siens, aura épargné à M. De Backer le triste spectacle de l'obstination grandissante de. l'homme et du prêtre révolté dont un flamingantisme généreux et une native démocratie lui avaient fait épouser inconsidérément la cause.

---

(Extrait du Laatste Nieuws, du 27 mai 1904)

Het overlijden van M. Aloïs De Backer, advocaat en volksvertegenwoordiger van het arrondissement Aalst werd te Ninove rond 6 uren ‘s avonds gekend. De ontriering was groot, want buiten alle politieke gezindheden was de overledene een zeer geëerd man. Hij is pas 42 jaar oud en laat eene weduwe met zeven minderjarige kinderen achter.

Sedert lang leed M. De Backer aan suikerziekte. Zondag kreeg hij bloedspuwing en moest dadelijk berecht worden. Dinsdag was de zieke beter, doch woensdag, rond 2 uren, begon de doodstrijd welke tot 3.45 u. duurde. Dan gaf hij den geest. Sedert maandag hadden de geneesheeren Maes, van Denderhautem, Van Wilder, van Meerbeke, en Vandervelde, van Aspelaere, welke hem verzorgden, alle hoop op genezing verloren gegeven.

M. De Backer had nog zijnen vader. een braven landbouwer. 76 jaren oud, welke ook te Denderhautem-bij-Ninove woont op het gehucht Leebeke. De smart van den ouderling is hartverscheurend.

Woensdagavond is het middenkomiteit der Daensisten bij hoogdringendheid te Aalst vergaderd geweest om de noodige schikkingen te nemen.

De plechtige teraardebestelling zal plaat hebben te Denderhautem, zaterdag 28 Mei, om 10 1/2 uren 's morgens.

De muziekkorpsen van Aspelaere, Denderhautem en Denderleeuw zullen aan de plechtigheid deelnemen.

---

(Extrait du Vooruit, du 27 mai 1904)

Aloïs De Backer, christen-demokratisch volksvertegenwoordiger voor Aalst is woensdag namiddag te Denderhautem, in den ouderdom van 46 jaren, overleden.

M. De Backer leed al jaren aan eene suikerziekte, die nog erger gemaakt werd door eene beroerte.

Hij is vader van zeven minderjarige kinderen, waarvan het jongste slechts eenige maanden telt...

M. De Backer was advokaat en was een der stichters der christen-democratische volkspartij. Hij was in 1900 tot lid der Kamer gekozen en sprak er uitsluitelijk vlaamsch. Het mandaat van M. De Backer moest zondag hernieuwd wordend en de christen-demokralen zullen dus hunne stemming moeten uitbrengen op den overledene.

Komt deze aan het quorum, dan is het zijn plaatsvervanger, Pieter Daens, broeder van den priester, die in de Kamer zou zetelen.

M. De Backer heeft in de Kamer herhaaldelijk de belangen van den werkenden stand verdedigd.

Daarom genoot hij onze achting en groeten wij eerbiedig zijn lijk.

---

(VERDOODT F.-J., Backer, Aloysius de, dans Nationaal biografisch woordenboek, 1981, t. IX, col. 34-37)

BACKER, Aloysius de, advocaat, daensistisch christen-democraat. volksvertegenwoordiger.

Geboren te Denderhoutem (nu fusiegemeente in Haaltert) op 26 mei 1858 en aldaar overleden op 25 mei 1904. Zoon van een landbouwer. Op 22 febr. 1890 gehuwd met Emelia-Maria Maes. als notaris- en burgemeestersdochter geboren te Denderhoutem op 27 nov. 1869 en overleden op 7 juli 1940 te Anderlecht. Uit die echt werden 8 kinderen geboren.

Na de basisschool te Denderhoutem en te Twee-Acren (Deux-Acres) te hebben gevolgd, werd de Backer landbouwer op het kleine bedrijf van zijn vader. Na enige maanden onderbrak hij die bezigheid en volgde gedurende twee schooljaren algemeen vormend onderwijs in een private instelling, prefiguratie van het in 1872 opgerichte St.-Aloysiuscollege te Ninove. Nadien werd de Backer opnieuw landbouwer, legde zich toe op zelfstudie en onderwees zelf in een door hem opgerichte kleine avondschool. In 1 884 werd hij tegenover de Centrale Examencommissie te Gent landmeter ; in 1886 en in 1891 werd hij tegenover diezelfde Commissie te Brussel respectievelijk kandidaat-notaris en doctor juris. Van 1885 af werd de Backer in zijn studiën begeleid door J. B. Vanlangenhaeke. advocaat en provinciaal raadslid en daensistisch christen-democraat.

Van 1886 af tot 1890 wellicht was de Backer kantoorbediende bij Gerard Maes, notaris, katholiek burgermeester van Denderhoutem van 1864 tot 1885 en katholiek raadslid in diezelfde gemeente van 1885 tot bij zijn dood op 23 jan. 1890. Na de dood van Gerard Maes en het huwelijk van de Backer met Maes' dochter slaagde de Backer er niet in de notariële studie-Maes verder te zetten : anderhalf jaar later vestigde de Backer zich als advocaat in Denderhoutem, evenwel zonder er ooit in te slagen een volwaardige praktijk uit te bouwen ; de studie-Maes was inmiddels overgenomen door August van Oudenhove, naamgenoot van de op dat Ogenblik als burgemeester te Denderhoutem fungerende geneesheer van Oudenhove en verwante van weduwe Gerard Maes.

In 1884 werd de Backer katholiek gemeentelijk raadslid hij bekleedde dat mandaat tot bij zijn dood in 1904, zij het van 1888 af zeer waarschijnlijk als onafhankelijk katholiek en van 1895 af als daensistisch christendemocraat. In 1891 was de Backer actief in de verkiezingscampagne van J. B. Vanlangenhaeke. die als onafhankelijk en progressief-katholiek kandidaat in een tussentijdse verkiezing voor het kanton Ninove de behoudend-katholieke kandidaat A. Fransman versloeg. Uit die verkiezingscampagne groeide het sociaal-katholieke weekblad Klokke Roeland, dat op 6 sept. 1891 voor het eerst verscheen en van 1893 tot 1905. met een onderbreking in 1897-1898, een spitspositie innam in de daensistische beweging. Klokke Roeland verdedigde de vernieuwende sociaal-politieke opties waaruit omstreeks 1890 de christen-democratie groeide, hanteerde de pauselijke wereldbrief Rerum Novarum en het op handen zijnde Algemeen (Meervoudig) Stemrecht als referentiepunten, richtte zich in de eerste plaats tot de landelijke bevolking en wees het socialisme af als remediering voor het sociaal probleem. De Backer was medestichter en van 1895 af lid van de Raad van Beheer van de naamloze vennootschap die het blad uitgaf. Net als de andere “roelanders" (d.i. de groep latere daensistische christen-democraten omheen Klokke Roeland) was de Backer lid en promotor van de Bond voor Algemeen Stemrecht. Als verdediger van de katholiek Beernaert en als uitgever van Klokke Roeland, kwam de Backer in 1893 in conflict met Ch. Woeste. katholiek volksvertegenwoordiger voor het arrondissement Aalst en feitelijk voorzitter van de federatie van katholieke kringen (Katholieke Partij).

In april 1893 was de Backer medestichter van de Christene Volkspartij, de eerste politieke organisatie van de daensistische christen-democraten. In mei 1893 ondersteunde de Backer Hector Plancquaert. die n.a.v. tussentijdse provinciale verkiezingen in het kanton Waarschoot een dissident-katholieke lijst aanvoerde en spoedig nadien één der meest vooraanstaande daensistische Christen-democraten werd. In okt. 1894 fungeerde de Backer als tweede effectieve kandidaat op de daensistische lijst, die na een herstemming tussen A. Daens en Ch. Woeste, eerstgenoemde als volksvertegenwoordiger voor het arrondissement Aalst in het Parlement bracht.

Van 1895 af was de Backer stichter en motor van de daensistische Maatschappij voor Onderlinge Bijstand (een sociale verzekeringskas). van de veeverzekering St.-Amandusbond en van een aantal daensistische cooperatieve maatschappijen in het arrondissement Aalst, o.a. De Verenigde Wevers en de Melkerij St.-Paul.

In 1895 en 1896 ondersteunde de Backer H. Plancquaert. die in het arrondissement Oostende tot tweemaal toe aan parlementsverkiezingen deelnam en zodoende de daensistische beweging in Oostende wilde introduceren. Evenals in 1894 te Aalst, doch in geringer mate dan te Aalst het geval was, leidden de verkiezingen te Oostende tot een open conflict tussen de daensisten en de geestelijkheid. Nog in 1896 werd de Backer materieel ernstig getroffen door de bisschoppelijke veroordeling van Klokke Roeland.

Tegen de wil in van A. Daens. die inmiddels uit de Belgische Volksbond was gesloten, richtten de Backer en H. Plancquaert als spilfiguren van de radicale daensistische christendemocraten in de lente van 1897 de Vlaamsch-Christene Volkspartij op. A. Daens nam principiel afstand van dat initiatief in een ultieme poging om zich te bevrijden uit zijn isolement binnen de gelovige gemeenschap. De Vlaamsch Christene Volkspartij werd echter meteen de nationale van de daensistische beweging, inbegrepen de politieke groeperingen, de sociale organisaties, de pers enz. Na de dood van de Backer werd die overkoepeling dode letter, maar tussen 1912 en 1914 werd zij betrekkelijk succesvol gereorganiseerd.

Eveneens in 1897 dreigde d Backer op een bepaald ogenblik met een scheuring in de daensistische beweging, na conflicten met de roelanders F. Lambrecht en P. van Schuylenbergh omtrent het beheer van Klokke Roeland en met L du Castillon omtrent pogingen van deze laatste om verkiezingsafspraken te maken met de socialisten.

ln 1898 diende de Backer uit materièle nood met zijn gezin te verhuizen naar Schaarbeek, waar hij tot 1901 een kleine handelszaak uitbaatte. ln Schaarbeek betrok de Backer dezelfde woning als M. Beun, leider van de daensistische vakbond in Brussel en Zuid-Brabant, met wie hij tussen 1898 en 1901 de daensistische beweging vestigde in het arrondissement Brussel. Bij de parlementsverkiezingen van 1898 was de Backer tweede effectieve kandidaat op de daensistische lijst in het arrondissement Gent en eveneens tweede effectieve kandidaat op de lijst voor Aalst, waar d Backer in 1900 tenslotte de lijst zelfaanvoerde en tot volksvertegenwoordiger verkozen werd. De door H. Plancquaert gemspireerde Aalsterse lijst van 1900 was van fundamentele betekenis.

De daensisten in het arrondissement Aalst waren met de gesuspendeerde priester A. Daens volkomen geisoleerd binnen de gelovige gemeenschap en met de meer aanvaardbare de Backer die afrondering te doorbreken. A. Daens voerde de lijst voor Brussel aan mislukte in 1900 en deelde tot 1902 de parlementaire vergoeding met de Backer ; in 1902 werd A. Daens uiteindelijk toch verkozen te Brussel.

De Backer, van 1901 af opnieuw wonend in Denderhoutem. zetelde tot bij zijn dood in 1904 in het Parlement. Een slepende ziekte hield hem daar vaak weg. Toch ontwikkelde de Backer in het Parlement een opvallende activiteit en was onder de daensistische kamerleden tussen 1894 en 1914 de enige die echt aanzien kon verwerven, niet het minst omdat de rechterzijde hem dat aanzien méér gunde dan aan de overige daensistische kamerleden. Tijdens zijn 60-tal parlementaire tussen komsten sprak de Backer vrijwel uitsluitend in het Nederlands. nam enkele belangrijke wetgevende initiatieven m.b.t. het Belgisch landbouwbeleid. interpelleerde vaak omtrent sociale misstanden en taalmisstanden en versnelde bewust de tweetaligheid van de parlementaire werkzaamheden. Hij vertegenwoordigde nadrukkelijk de Vlaamsch-Christene Volkspartij als autonome fractie en steunde in sociale materies vaak de linkerzijde. net zoals A. Daens. Een door de Backer op touw gezet wetsvoorstel tot vernederlandsing van de Rijksuniversiteit Gent werd in 1905 door A. en P. Daens e.a. ingediend. Op 25 mei 1904 overleed de Backer te Denderhoutem, drie dagen vóór zijn herverkiezing ; P. Daens volgde hem op als parlementslid.

Behalve als volksvertegen woordiger voor Aalst en als oprichter-beheerder van een aantal sociale en economische organisaties in hetzelfde arrondissement. was de Backer belangrijk als journalist en als auteur van uitgebreide en naar de grote volkslagen toe gerichte geschriften omtrent het christen-democratisch politiek-sociaal en economisch programma. Opvallend was de houding van de Backer als hoeder van de autonome opstelling van de daensistische beweging als politieke fractie tussen de linkeren de rechterzijde in. M.b.t. de lijstverbindingen met de linkerzijde stond de Backer onveranderlijk op het standpunt, dat dergelijke operaties de afkeuring en tegenwerking vanwege de geestelijkheid rechtvaardigden. Onder de daensistische eersterangsfiguren stond de Backer met die visie ongeveer alleen. Toch diende de Backer gerekend onder de radicalen van de beweging, d.w.z. onder hen die de open breuk met de katholieke partij van meet af aanvaardden.

Als politiek auteur is de Backer vermeldenswaard om een drietal publikaties : Handwijzer voor de Vlaamsche Kiezer (Ninove, s.d.), Het Klein Familie-Wetboek (Denderleeuw, 1913. 5e uitg.) en Het landelijk Wetboek (Ninove. s.d.). Zijn Handwijzer is een uiteenzetting van het programma, de doelstellingen en de motivaties van de daensistische christen-democraten, op een volkse wijze, volgens de vraag-antwoordmethode en niet steeds zonder demagogische ondertoon. De Backr streefde zo naar politieke bewustmaking en maximale verwerving en gebruikmaking van het Algemeen Stemrecht. In Het Klein Familie-Wetboek citeerde en interpreteerde de Backer opnieuw ten gerieve van een groot publiek, de voornaamste artikelen uit het Burgerlijk Wetboek die betrekking hebben op de uitbating van gronden en bossen. het oprichten en gebruiken van gebouwen enz. In Het landelijk Wetboek interpreteerde de Backer artikelsgewijze de vigerende landbouw wetgeving.

Actieve vlaamsgezindheid, zorg om het landelijk proletariaat en de verarmde kleine burgerij en vertrouwen in de remediering van het negentiende-eeuwse sociaal probleem langs politieke bewustmaking om, vormden de voornaamste componenten van de hoofdzakelijk tussen 1891 en 1904 te situeren politieke actie van de Backer.

Bronnen : (…) F.-J. VERDOODT. Het daensisme in het arrondissement Aalst. Dendermonde. 1974 ; F.-J. VERDOODT ID.. Hector Plancquaert. en het plancquaertisrne (lic. verhand. RUG. Gent. 1979).

---

Voir aussi :

1° de Backer, Aloïs, dans Digitale encyclopedie van de Vlaamse Beweging (consulté le 29 janvier 2026)

2° POTS L, Aloïs De Backer en het Daensisme 1858–1904, sur le site du heemkring de Haaltert (consulté le 29 janvier 2026)